Daytrading
Handel papierami wartościowymi lub instrumentami pochodnymi w obrębie jednej sesji giełdowej, z zamykaniem wszystkich pozycji przed jej końcem. Trader nie zostawia pozycji na noc — unika ryzyka luk cenowych otwarcia (gap risk).
Słownik tradera
Definicje pojęć daytradingu
Zbiór definicji najczęściej spotykanych pojęć w handlu giełdowym i daytradingu — od podstaw po bardziej techniczne narzędzia. Definicje pisane przez praktyków, nie kopiowane z Wikipedii.
Podstawy
Style
Scalping
Najszybsza odmiana daytradingu, w której pozycje utrzymywane są od kilku sekund do kilku minut. Scalper celuje w bardzo małe ruchy cenowe, robiąc dziesiątki lub setki transakcji dziennie.
Swing trading
Styl handlu, w którym pozycje utrzymywane są od kilku dni do kilku tygodni. W przeciwieństwie do daytradingu, swing trader akceptuje ryzyko trzymania pozycji na noc, łapiąc większe ruchy.
Modele
Proprietary trading
Model handlu, w którym firma obraca własnym kapitałem (nie kapitałem klientów ani depozytami). Całe ryzyko ponosi firma; zyski w całości lub wg podziału zatrzymuje. Akademia Daytradingu działa w tym modelu od 2005 r.
Narzędzia
DOM (Depth of Market)
Okno głębokości rynku pokazujące w czasie rzeczywistym wszystkie oczekujące zlecenia kupna i sprzedaży na różnych poziomach cenowych (Level 2 / Level 3 data). Kluczowe narzędzie dla scalperów i daytraderów order-flow.
Time & Sales (Taśma)
Strumień wszystkich zrealizowanych transakcji z czasem, ceną, wielkością i kierunkiem (bid/ask). „Czytanie taśmy" to interpretacja tego strumienia w czasie rzeczywistym do podejmowania decyzji handlowych.
Mechanika
Spread
Różnica między najwyższą ceną kupna (bid) a najniższą ceną sprzedaży (ask). Im wąższy spread, tym tańsza realizacja transakcji.
Slippage (poślizg cenowy)
Różnica między ceną zaplanowaną a faktyczną ceną realizacji zlecenia. Występuje w zleceniach rynkowych przy szybkich ruchach lub niskiej płynności.
Premarket
Czas przed otwarciem regularnej sesji giełdowej, kiedy handel odbywa się w ograniczonym formacie (głównie ECN/dark pools). Na NYSE/NASDAQ premarket trwa 04:00-09:30 czasu nowojorskiego. Wolumeny niskie, spready szerokie, ale wczesne ruchy często wskazują kierunek sesji regularnej.
Happy hour
Ostatnia godzina sesji amerykańskiej (21:00-22:00 CEST), w której obroty dynamicznie rosną aż do aukcji zamknięcia. „Sesję otwierają amatorzy, zamykają profesjonaliści" — w happy hour aktywne są przede wszystkim instytucjonalne portfele kończące dzień.
Zarządzanie ryzykiem
Drawdown
Maksymalne osunięcie kapitału od ostatniego szczytu, wyrażane w procentach. Kluczowa metryka ryzyka strategii — drawdown 50% wymaga +100% zysku, żeby wrócić do punktu wyjścia.
Position sizing
Sposób ustalania wielkości pozycji w danej transakcji, najczęściej w odniesieniu do akceptowanego ryzyka (np. 1% kapitału na trade) i odległości stop-lossa.
Stop-loss
Zlecenie automatycznie zamykające pozycję, gdy cena spadnie (przy długiej pozycji) lub wzrośnie (przy krótkiej) do określonego poziomu. Podstawowe narzędzie ograniczania strat.
Take-profit
Zlecenie automatycznie zamykające pozycję, gdy cena osiągnie zaplanowany poziom zysku. Komplementarne do stop-lossa.
Analiza techniczna
ATR (Average True Range)
Wskaźnik zmienności mierzący średni zakres dziennych ruchów cenowych w wybranym okresie (najczęściej 14 dni). Używany do ustawiania stop-lossów proporcjonalnych do zmienności instrumentu.
VWAP (Volume Weighted Average Price)
Średnia ważona wolumenem — średnia cena instrumentu w sesji, gdzie każda transakcja waży tyle, ile był jej wolumen. Działa jak „magnes" intraday: gdy cena oddala się od VWAP, często do niego wraca. Trader instytucjonalny używa VWAP jako benchmarku wykonania zleceń. Slope VWAP (rosnąca/opadająca/pozioma) wskazuje kierunek sesji.
Luka cenowa (gap)
Różnica między ceną zamknięcia poprzedniej sesji a ceną otwarcia kolejnej. „Luka w górę" (gap up) = otwarcie wyżej niż zamknięcie; „luka w dół" (gap down) = otwarcie niżej. Luki klasyfikuje się jako: news-driven (na raporcie/wydarzeniu), bezpodstawne (bez katalizatora — często wypełniane), kontynuacji (w kierunku trendu) i wyczerpania (na końcu trendu).
Zasięg otwarcia (Opening Range, OR)
Wysokość kursu osiągnięty w pierwszych 5, 15 lub 30 minutach sesji giełdowej. Definiuje początkowy „korytarz" handlu. Wybicie powyżej OR (Opening Range Breakout w górę) lub poniżej (OR Breakdown w dół) to klasyczny setup intraday. Trader obserwuje, czy kurs utrzymuje się powyżej/poniżej OR jako wsparcia/oporu.
Breakout (wybicie)
Przebicie istotnego poziomu cenowego — wsparcia, oporu, średniej, zakresu konsolidacji. Breakout potwierdzony wolumenem niesie większą wagę niż breakout przy normalnym wolumenie. Klasyczna pułapka: false breakout (fałszywe wybicie) — kurs przebija poziom, ale szybko wraca, co generuje reakcję w przeciwnym kierunku.
HOD/LOD (High/Low of the Day)
Najwyższy i najniższy poziom kursu w dzisiejszej sesji. Pozycja kursu względem HOD/LOD to natychmiastowy wskaźnik siły dnia: przy HOD = byki dominują, przy LOD = niedźwiedzie. „HOD-LOD position" (np. 0.8) mówi w którym miejscu zakresu dnia kurs się znajduje.
Hit-run (breakout hit-run)
Wzorzec rozpoznawany w order flow: kurs przebija poziom (hit), a następnie kontynuuje ruch (run) zamiast się cofnąć. Sygnał kontynuacji breakoutu. W odróżnieniu od „breakout shot" (samego przebicia) hit-run sugeruje, że kupujący/sprzedający mają przewagę w danym momencie.
Pivot Points (Pivoty)
Statyczne wsparcia i opory wyliczane z wczorajszych H/L/C, używane jako mapa dnia. Najpopularniejsze warianty: Classic (P, R1-R3, S1-S3 — najprostsze, najczęściej obserwowane przez traderów EU); Fibonacci (R/S oparte na poziomach Fibo z poprzedniego zakresu); Camarilla (8 poziomów z naciskiem na R3/S3 jako kluczowe i R4/S4 jako ekstrema — ulubione w day-tradingu krótkoterminowym); Woodie (waży bardziej cenę zamknięcia). Kurs powyżej P = byczy bias dnia, poniżej P = niedźwiedzi. Reakcje przy R1/S1 są najczęstsze, przebicie R3/S3 to silny sygnał kontynuacji.
Initial Balance (IB)
Zakres handlu pierwszej godziny sesji — pojęcie z Market Profile (Peter Steidlmayer, lata 80.). IB_High i IB_Low to górna i dolna granica pierwszych 60 minut, IB_Range to różnica między nimi. Funkcjonuje jako naturalne wsparcie/opór reszty dnia. Wybicie powyżej IB_High (EXT_Up) lub poniżej IB_Low (EXT_Down) sygnalizuje trend day; utrzymanie się w obrębie IB = sesja zakresowa. Szerokość IB w stosunku do średniej dziennej (IB/ATR) podpowiada, czy dzień zapowiada się dynamicznie czy spokojnie.
POC i Value Area (Volume Profile)
Volume Profile to wizualizacja wolumenu rozłożonego po cenach (a nie w czasie). POC (Point of Control) to poziom, na którym przehandlowano największy wolumen — naturalny magnes dla ceny. Value Area to przedział cenowy, w którym odbyło się 70% wolumenu sesji (VAH = górna granica, VAL = dolna). Kurs powyżej VAH = akceptacja wyższych cen; poniżej VAL = akceptacja niższych; w obrębie value area = równowaga. Naked POC z poprzedniej sesji (niedotknięty od tamtego czasu) działa często jako silny magnet.
Wsparcia i opory (Support, Resistance)
Poziomy cenowe, na których historyczna podaż (opór) lub popyt (wsparcie) były na tyle silne, że zatrzymywały ruch. Wsparcie po przebiciu staje się oporem i odwrotnie (zmiana polaryzacji). Im więcej razy poziom był testowany, tym jest istotniejszy. Klasyfikacja: poziome (z poprzednich szczytów/dołków), dynamiczne (linie trendu, średnie), strefowe (zakres kilkupunktowy). Wskazówka: reakcja na poziom jest ważniejsza od samego poziomu — same liczby nie chronią, robi to zachowanie ceny w okolicy poziomu.
Giełdy
GPW
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie — główna polska giełda akcji, indeksy WIG, WIG20, mWIG40, sWIG80. Sesja 9:00-17:00 (CET).
NASDAQ
Druga największa giełda świata, otwarta 8 lutego 1971 r. jako pierwsza w pełni elektroniczna. Indeks NASDAQ Composite skupia głównie spółki technologiczne. Sesja regularna 9:30-16:00 (ET).
NYSE
New York Stock Exchange — największa giełda świata pod względem kapitalizacji notowanych spółek. Działa od 1792 r. Wciąż utrzymuje fizyczny parkiet, choć handel jest w pełni elektroniczny.
Rynki
Forex
Globalny rynek walutowy (Foreign Exchange) — największy rynek finansowy świata, dzienne obroty ponad 7 bln USD. Czynny 24 godziny na dobę, od poniedziałku rano (Sydney) do piątku wieczorem (Nowy Jork).
Instrumenty
Kontrakty futures
Standaryzowane kontrakty terminowe na dostawę lub rozliczenie pieniężne aktywa bazowego w określonym dniu w przyszłości. Używane do spekulacji (z dźwignią) lub zabezpieczania (hedging).
Wskaźniki
VIX
Indeks zmienności CBOE oparty na cenach opcji S&P 500. „Wskaźnik strachu" — wysoki VIX (>30) oznacza wysoką oczekiwaną zmienność i napięcie rynkowe.
Strategie
Gap-and-go
Strategia daytradingowa polegająca na podjęciu pozycji w kierunku porannej luki cenowej, jeśli kurs utrzymuje się powyżej (gap up) lub poniżej (gap down) zasięgu otwarcia. Sygnał wzmacniany ponadprzeciętnym wolumenem i obecnością katalizatora newsowego. Przeciwieństwo: gap-fill (domknięcie luki).
Mean reversion (powrót do średniej)
Strategia opierająca się na założeniu, że po skrajnym odchyleniu kurs powraca do średniej wartości (np. VWAP, średnia ruchoma). Sprawdza się w dni o niskiej zmienności i rotacyjnym charakterze. Przeciwieństwo strategii momentum/trendowych.
Trend day
Sesja o jednoznacznym kierunku, w której cena otwiera się blisko ekstremum dnia po jednej stronie i zamyka blisko ekstremum po drugiej. ADX rośnie powyżej 25-30, jedno DI wyraźnie dominuje, kurs trzyma się po jednej stronie VWAP-a, przebicia Initial Balance są kontynuowane (nie cofają się do IB). Powroty do VWAP są rzadkie i krótkie — działają jak okno na dołożenie do pozycji w kierunku trendu, nie jako szansa na odwrócenie. Klasyczne ostrzeżenie: nie shortuj trend day i nie longuj sesji dystrybucyjnej.
Range day (sesja zakresowa)
Sesja, w której kurs porusza się w wyraźnie zdefiniowanym przedziale bez forsowania nowych ekstremów. ADX poniżej 18-20, kurs oscyluje wokół VWAP-a, Initial Balance pozostaje aktualne przez większą część dnia. Setupy edge sprzedawane przy górze przedziału i kupowane przy dole (mean reversion), oscylatory (RSI, Stoch, Williams %R) odzyskują pełną wartość sygnałową — przeciwnie do trend day, gdzie wykupienie/wyprzedanie mogą trzymać się godzinami. Pułapka: range day potrafi się złamać późnym popołudniem przy aukcji zamknięcia US.
Squeeze (kompresja zmienności)
Stan rynku, w którym zmienność (mierzona zwykle szerokością Bollinger Bands lub ATR) spada do dolnego kwartyla z ostatnich tygodni. BB Width poniżej 0.02 to klasyczny próg squeeze. Po długim okresie kompresji statystycznie częściej następuje wybicie — squeeze to nie sygnał kierunkowy, tylko ostrzeżenie, że coś się przygotowuje. Trader ustawia się neutralnie i czeka na potwierdzenie kierunku przez wolumen przy wybiciu. Fałszywe wybicia ze squeeze (head fake) są częstsze niż gdziekolwiek indziej.
Order flow
Sweep (multilevel sweep)
Agresywna realizacja zleceń pochłaniająca płynność na kilku poziomach cenowych jednocześnie. Sygnał silnej, najczęściej instytucjonalnej, intencji kierunkowej. „Sweep w górę" (Side=B) = duży kupujący zdejmuje oferty; „sweep w dół" (Side=A/S) = duży sprzedający atakuje bidy.
Regulacje
Pattern Day Trader (PDT)
Status nadawany przez SEC traderom amerykańskich akcji wykonującym 4+ daytrades w 5 dni roboczych. Wymaga utrzymywania minimum 25 000 USD na rachunku. Nie dotyczy europejskich giełd.
Wskaźniki techniczne
RSI (Relative Strength Index)
Wskaźnik momentu opracowany przez J. Wellesa Wildera w 1978 r. Mierzy siłę i prędkość zmian cenowych w skali 0-100. Klasyczne progi: poniżej 30 = wyprzedanie (oversold), powyżej 70 = wykupienie (overbought), 50 = neutralnie. Standardowy okres to 14 świec (RSI_14), wersje szybsze (RSI_7) reagują na bieżący impet. Rozjazd RSI szybkiego od wolnego pokazuje świeżość ruchu. UWAGA: RSI liczony na świecach 5-min to wskaźnik INTRADAY — wyprzedanie na 5-min nie oznacza wyprzedania na D1.
MACD (Moving Average Convergence Divergence)
Wskaźnik momentu i trendu skonstruowany przez Geralda Appela w latach 70. Składa się z trzech elementów: linii MACD (różnica EMA12 minus EMA26), linii sygnałowej (9-okresowa EMA z linii MACD) i histogramu (MACD minus sygnał). Histogram dodatni = byczy moment, ujemny = niedźwiedzi. Przecięcie linii MACD nad/pod linią sygnału generuje klasyczny sygnał odpowiednio kupna/sprzedaży. Dywergencja między ceną a MACD (cena robi nowy szczyt, MACD nie) ostrzega o słabnięciu trendu.
ADX (Average Directional Index)
Wskaźnik siły trendu w skali 0-100 (drugi obok RSI wkład Wildera). Wartości poniżej 20 = brak trendu / rynek zakresowy, 20-25 = trend się formuje, 25-40 = wyraźny trend, powyżej 40 = trend bardzo silny / sesja jednokierunkowa. KLUCZOWE: ADX SAM NIE MÓWI O KIERUNKU — pokazuje tylko siłę. Kierunek odczytuje się z towarzyszących linii Plus_DI (presja kupna) i Minus_DI (presja sprzedaży). Plus_DI nad Minus_DI = strona kupna kontroluje, odwrotnie = strona sprzedaży.
Williams %R
Oscylator momentu skonstruowany przez Larrego Williamsa, pokazujący gdzie znajduje się obecna cena względem high/low z ostatnich N okresów. Skala od -100 do 0. Powyżej -20 = wykupienie, poniżej -80 = wyprzedanie. Williams %R reaguje szybciej niż RSI, ale jest bardziej podatny na fałszywe sygnały w mocnych trendach. Najczęściej używany jako dodatkowe potwierdzenie sygnałów z RSI/Stochastic, nie jako samodzielny wskaźnik.
MFI (Money Flow Index)
Wolumenowo-ważony RSI — oscylator momentu uwzględniający nie tylko zmiany cen, ale i wolumen towarzyszący tym ruchom. Skala 0-100. Poniżej 20 = wyprzedanie (kapitał odpływa), powyżej 80 = wykupienie (kapitał napływa). Różnica względem RSI: MFI patrzy za pieniędzmi — wzrost ceny przy malejącym MFI to ostrzeżenie, że ruch nie ma za sobą prawdziwego kapitału. Dywergencja MFI-cena bywa silniejszym sygnałem od dywergencji RSI-cena.
Stochastic Oscillator (Stochastyk)
Oscylator momentu opracowany przez Georgea Lanea w latach 50. Składa się z dwóch linii: szybkiej %K (pozycja ceny w zakresie N okresów) i wolnej %D (3-okresowa SMA z %K). Skala 0-100. Poniżej 20 = wyprzedanie, powyżej 80 = wykupienie. Sygnał kupna: linia %K przecina %D od dołu w strefie wyprzedania; sygnał sprzedaży: przecięcie od góry w strefie wykupienia. Wariant Stoch RSI (stochastyk obliczony na wartościach RSI) jest jeszcze szybszy i bardziej wrażliwy.
Bollinger Bands (Wstęgi Bollingera)
Trzy linie zaprojektowane przez Johna Bollingera w latach 80. Środkowa to 20-okresowa SMA, górna i dolna to środkowa plus/minus 2 odchylenia standardowe. Wstęgi rozszerzają się w okresach zmienności i zwężają w okresach spokoju. BB Width poniżej 0.02 = squeeze (kompresja zmienności poprzedzająca wybicie). BB %B mierzy pozycję ceny w pasmach: 0.0 = na dolnej, 1.0 = na górnej, powyżej 1.0 = poza górną. Cena spaceruje po pasmie w trendzie, oscyluje wokół środka w range.
Średnie ruchome (EMA, SMA)
Najprostsze i najpopularniejsze wskaźniki techniczne. SMA (Simple Moving Average) to zwykła średnia z N ostatnich cen zamknięcia, EMA (Exponential Moving Average) waży nowsze obserwacje silniej, przez co reaguje szybciej na zmiany. Standardowe okresy: 9, 20, 50, 100, 200. Cena powyżej długich EMA = trend wzrostowy; ustawienie EMA w wachlarz (krótka nad długą) = silny trend. Przecięcia (np. EMA9 przez EMA20) klasycznie generują sygnały kupna/sprzedaży.
OBV (On-Balance Volume)
Wskaźnik wolumenu zaproponowany przez Joego Granvillea w 1963 r. Kumulatywna suma wolumenu z dni wzrostowych pomniejszona o wolumen z dni spadkowych. Teoria: zmiany OBV poprzedzają zmiany cen, bo wolumen wie pierwszy. Praktyczna interpretacja: cena rośnie, OBV nie rośnie = ostrzeżenie o słabości; OBV wybija nowe szczyty przed ceną = potwierdzenie trendu wzrostowego.